Ekonomia cyrkularna. Nowy buzzword czy przyszłość biznesu?

Sustainability, circularity, CSR, ESG, GRI. Świat biznesu opanowały nowe hasła. Trudno się odnaleźć w gąszczu nowych pojęć, a czasu na naukę jest coraz mniej. To ostatni moment by zacząć działać.

Termin zrównoważony rozwój towarzyszy nam już blisko 30 lat. Raporty o stanie środowiska oraz wyczerpujących się możliwościach kontynuowania dotychczasowego sposobu działania każą poszukiwać innego podejścia. Słowo wzrost jest zastępowane przez słowo rozwój, a dążenie do szybkich wyników finansowych – przez poszukiwanie równowagi celów. Stąd coraz bardziej zielone i coraz bardziej dalekosiężne strategie tworzone nawet przez gigantów w strategicznych sektorach.

Rezolucja Organizacji Narodów Zjednoczonych położyła kamień węgielny pod współczesną politykę zrównoważonego rozwoju, wskazując 17 celów do osiągnięcia przed rokiem 2030 (UN 2030 Sustainable Development Goals[1]). Cele te zostały przyjęte przez wszystkie 193 kraje członkowskie, a ich realizacja jest monitorowana. Obecnie odpowiedzialność biznesu ma postać spójnej polityki ESG (Environment Society Governance) podlegającej raportowaniu zgodnie m. in. z międzynarodowym standardem Global Raporting Initiative – GRI, zasadami raportowania zintegrowanego czy wytycznymi Komisji Europejskiej.

Przyszłość, która nadejdzie

Najprościej rzecz ujmując, raporty finansowe mówią o tym, jak firma radziła sobie w przeszłości – niestety tylko przez pryzmat finansowy. Raporty ESG mówią więcej: zarówno o tym, jak firma radzi sobie obecnie, jak i o tym, jaki ma potencjał na przyszłość.

Badanie McKinsey[2] wskazuje, że w 2009 roku blisko 80% respondentów zapytanych, czy działania ESG przyniosą znaczącą wartość w dłuższym okresie odpowiedziało twierdząco. Natomiast w 2019 na to pytanie twierdząco odpowiedziało już blisko 100% respondentów rekrutujących się z poziomu C-level.

Transparentnych działań w obszarze ESG oczekują też współcześni konsumenci i pracownicy. Pokolenie Z, które w ciągu 5 następnych lat będzie stanowić 60% rynku pracy i ponad 30% siły nabywczej mówi: „Nie interesuje mnie, jaki produkt sprzedajesz. Interesuje mnie, co Twoja firma robi dla Świata”.

O motywacjach do zmiany można napisać odrębny artykuł, a nawet całą książkę. Ostatecznie liczy się efekt: odejście od friedmanowskiej zasady tworzenia wartości wyłącznie dla właścicieli i akcjonariuszy na rzecz coraz powszechniejszego przekonania, że zadaniem biznesu jest tworzenie wartości dla wszystkich interesariuszy. Priorytety? People, planet, purpose, profit (czyli: ludzie, planeta, cel, zysk). W tej kolejności.

Ekonomia cyrkularna, czyli gospodarka obiegu zamkniętego

Tak jak zrównoważony rozwój jest nowym celem biznesu, a polityka ESG służy definiowaniu i mierzeniu postępów, tak zasady ekonomii cyrkularnej są narzędziem tworzenia innowacji i realnej zmiany. Po to, żeby zrównoważony rozwój przełożyć na rzeczywistość.

Ekonomia cyrkularna to nowa strategia rozwoju gospodarki uwzględniająca czynniki środowiskowe. Zakłada odejście od nieefektywnego dla biznesu i szkodliwego dla Ziemi linearnego modelu produkcji i konsumpcji („weź, zużyj, wyrzuć”) i zmianę na cyrkularny („weź, użyj, użyj ponownie”), w którym odpady stają się ponownie surowcem, zapewniając redukcję strat i maksymalizację wykorzystania zasobów.

Wejście na tory działania zgodnego z gospodarką cyrkularną pozwala na to, by tworzenie wartości dla wszystkich interesariuszy nie było tylko dodatkową działalnością firm, offsetem. Sprawia, że tworzenie pozytywnego wpływu leży w sercu modelu biznesowego firmy. Na tym się zarabia.

Trzy podstawowe filary cyrkularnej transformacji gospodarczej to:

• Czysta energia

Potrzebna do bieżącej, ale też rosnącej konsumpcji idącej za rewolucją technologiczną następnych lat. Elektronika konsumencka, automatyka, robotyka, komunikacja, sztuczna inteligencja, elektromobilność będą potrzebować coraz więcej energii. W obszarze przejścia na OZE kraje Unii Europejskiej robią postępy. Dotąd udało się zrealizować cel wskazany w 2014 roku, by do 2020 co najmniej 30% energii w krajach Unii była produkowana ze źródeł odnawialnych (wskaźnik średni dla wszystkich krajów wspólnoty; dla Polski cel został obniżony do 15%). Cel na 2030 r. to 40%.

• Cyrkularny bank materiałów

Szacuje się, że zanieczyszczenie środowiska spowodowane złym użyciem lub nadużywaniem energii generuje około 1/3 negatywnego wpływu środowiskowego, np. poprzez nieefektywność energetyczną urządzeń i budynków czy digital waste pochodzący z danych przechowywanych na serwerach zużywających energię, które straciły już swoją wartość. Kolejne 2/3 to złe użycie lub nadużywanie surowców i materiałów. W podejściu cyrkularnym dąży się do zarządzania surowcami i materiałami, które trafiły już do obiegu, ich wielokrotnego przetwarzania bez strat i emisji do środowiska. Ten rozdział transformacji dopiero zaczynamy.

• Systemy produktów i usług

To innowacje tworzone w oparciu o cyrkularne modele biznesowe i strategie innowacji. Tutaj spotykają się produkt fizyczny i cyfrowy, produkty i usługi, technologie i potrzeby użytkowników. To tutaj jest największe pole do tworzenia innowacji.

Czy cyrkularność – słowo, które pojawia się w debatach coraz częściej – okaże się przemijającym trendem? Na pewno nie, ponieważ wszystkie najbardziej rozwinięte gospodarki i obszary ekonomiczne świata stawiają na nią w długofalowych strategiach. Dla Unii Europejskiej jest to strategia zwana Europejskim Zielonym Ładem (European Green Deal) wskazująca priorytety rozwoju do 2050 roku[3].

Zmiany dotkną każdego biznesu. Firmy, które pracują nad tym, by stać się liderami transformacji cyrkularnej to między innymi: Bang & Olufsen[4], Volvo Group[5], Dell[6], IKEA[7], Lego[8], Philips Healthcare[9], Caterpillar[10], czy Electrolux Group[11]. Te marki posługują się już nie tylko pojemnym hasłem sustainable, ale przede wszystkim o wiele precyzyjniejszym circular.

Cyrkularne korzyści dla biznesu

Przejście na gospodarkę cyrkularną nie jest łatwe i, niestety, nie może nastąpić z dnia na dzień. Czy wysiłek jest tego wart?

• Odpowiedź na kryzys klimatyczny

Najbardziej oczywistym rezultatem jest to, że przejście na gospodarkę cyrkularną jest korzystne dla środowiska i poprawia nasze zaopatrzenie w surowce. To z kolei prowadzi do mniejszej konkurencji o ograniczone materiały i obniża koszty. Daje możliwość sprostania aktualnym i przyszłym wyzwaniom związanym z globalną presją na dostępność zasobów, coraz mniejszym bezpieczeństwem dostaw i rosnącą emisją gazów cieplarnianych.

• Efektywność na miarę naszych czasów

Jedną z mniej znanych korzyści jest to, że poprawia ona wydajność. Dzięki odpowiedniemu zarządzaniu łańcuchem dostaw i cyklem życia produktu możemy sprawić, że wartość produktów będzie trwała. Skaluje to zyski i zwrot z inwestycji na rzecz innowacji.

• Przyciąganie klientów oraz inwestorów

Badanie Capgemini Research Institute[12] pokazuje, że 70% badanych jest świadomych, jaki wpływ na klimat na świecie ma działalność człowieka. Ok. 95% konsumentów oczekuje, że marki staną się bardziej transparentne i na nowo zdefiniują swoją rolę w społeczeństwie, z naciskiem na realne działania, a nie słowa. Są skłonni zapłacić więcej za zrównoważony produkt. Niedawne badanie przeprowadzone przez agencję badawczą Nielsen[13] wykazało, że 80% klientów na całym świecie ma silne przekonanie o potrzebie wdrażania programów mających pozytywny wpływ na środowisko. Według wspomnianego wcześniej badania firmy doradczej McKinsey 68% firm przyznało, że strategia zrównoważonego rozwoju pomogła im zdobyć nowych klientów.

• Budowanie kapitału intelektualnego i pozycji lidera zmian

Rozwój w oparciu o zasady gospodarki cyrkularnej jest nieuchronny, szybka adaptacja daje szansę na zajęcie pozycji lidera. Budowanie cyrkularnego know-how w obszarach nowych materiałów, technologii, znajomości potrzeb rynku daje szansę na repozycjo­nowanie się firm poza dotychczasowym układem sił rynkowych.

• Nowe nisze rynkowe, możliwość wejścia na nowe rynki

Zielona rewolucja to bogactwo nowych możliwości dla ambitnych przedsiębiorstw. Rozwój innowacji w sek­torach projektowania, regeneracji, napraw, recyklingu, biogospodarki i przedsiębiorczości w praktyce oznaczają tworzenie nowych rynków i nowych produktów oraz wzrost wartości firm.

• Zwiększenie rentowności

Firmy, które koncentrują się na ekoinnowacjach rosną w tempie powyżej 15-20% na rok[14]. A co ważniejsze, są o połowę bardziej odporne na kryzysowe czasy. Indeksy giełdowe spółek opartych o cyrkularną gospodarkę i ekoinnowacje konsekwentnie rosną[15].

• Kapitał na rozwój i dofinansowanie

Nowy horyzont Unii Europejskiej priorytetyzuje rozwój zgodny z zasadami cyrkularności. Branże, które dostosują się do tych priorytetów mogą liczyć na ogromne środki finansowe (100 mld euro).

• Dostosowanie do zmian prawnych i redukcja ryzyka operacyjnego

Zmiany prawne to nie tylko ograniczenia, to szansa na wykorzystanie nowych nisz rynkowych powstających w wyniku tych zmian, ale też oczekiwań konsumentów. Dostosowanie do zmieniającego się ustawodawstwa to także uniknięcie kar finansowych.

• Wykorzystanie efektu synergii partnerstw i redukcja ryzyka związanego z utratą reputacji

Przejście na zrównoważoną środowiskowo stronę biznesu zapewnia ochronę przed spadkiem zainteresowania i zaufania partnerów, dostawców, klientów. Pozwala na tworzenie nowej oferty rynkowej w wyniku partnerstw i łączenia potencjałów firm. To także atrakcyjny wizerunek pracodawcy, szczególnie ważny dla firm technologicznych i szybko rozwijających się.

Circular design:  Eliminate, Innovate, Circulate

Ekonomia cyrkularna w praktyce to: zasady, narzędzia, cyrkularne modele biznesowe i strategia tworzenia innowacji. Ale przede wszystkim cyrkularny mindset i autentyczna potrzeba zmiany. Pracując z wieloma innowacyjnymi organizacjami z bardzo różnych branż zauważyliśmy, że wizja przyszłości, z jaką przychodzą nasi Partnerzy/Klienci zaczyna obejmować coraz dalszą – i szerszą – perspektywę.

Jak możesz rozpocząć swoją transformację cyrkularną?

Skorzystaj z oferty i zapisz sie na szkolenie „Generowanie zrównoważonych rozwiązań” współorganizowane przez Ergodesign i EY Academy of Business. Naszym celem jest pomoc klientom w zdobyciu wiedzy na temat projektowania cyrkularnego. Szkolenie „Generowanie zrównoważonych rozwiązań” to część programu szkoleń z zakresu zrównoważonego rozwoju organizowanych przez EY Academy of Business.

Autor artykułu: Katarzyna Śliwa, CEO studia doradczo-projektowego Ergodesign

Ergodesign jest dla tych, którzy chcą zmiany. Wprowadzamy na ścieżkę innowacji, wyzwalamy potencjał. Doradzamy i projektujemy z myślą o przyszłości, uwzględniając granice naszej planety.